Εἰς τὴν ἄπειρον φύσιν, μὲ τὴν καταπλήσσουσαν ποικιλίαν τῶν δημιουργημάτων της, δύο εἰσὶν αἱ μορφαὶ αἱ προεξάρχουσαι εἰς τὸν κόσμον τῶν ἀναριθμήτων μορφῶν καὶ ὀντοτικῶν ἐκφάνσεων, ἡ τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου, τοῦ ζῶντος καὶ τοῦ νεκροῦ, τοῦ ὀργανικοῦ καὶ τοῦ ἀνοργάνου. Οὕτω δὲ ἡ φύσις παρουσιάζεται ὑπὸ δύο μορφάς, τὴν τῆς ζώσης καὶ τὴν τῆς νεκρᾶς. Οἱ δύο οὗτοι κόσμοι, τοῦ ζῶντος καὶ τοῦ ἀζώου, περιλαμβάνουσιν ἀπειρίαν ὄντων, τὸ μὲν νεκρῶν, τὸ δὲ ζώντων. Ἕκαστον τῶν ἀνοργάνων ἢ νεκρῶν ὄντων τῆς νεκρᾶς φύσεως, οὐδεμίαν ἐκδήλωσιν ἔχει ἢ μόνον τὸ ἀδρανὲς καὶ τὴν κατὰ νόμον ἀλλοίωσιν τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Ἐνῷ ἕκαστον τῶν ὀργανικῶν ὄντων τῆς ζώσης φύσεως, ἀναλόγως τῆς ὀργανικῆς αὐτοῦ τελειότητος, ἔχει καὶ ἰδίας ἐκδηλώσεις, δι’ ὧν καθιστᾶ ἐμφανῆ τὴν ἐν αὐτῷ οἰκοῦσαν ζωϊκὴν μορφήν, κατὰ τὴν ὁποίαν διαφέρει ἀπὸ τὸ ἀδρανοῦν ἀνόργανον.
Ἀλλὰ καὶ ἡ ζωϊκὴ μορφὴ ἢ τὸ φαινόμενον τῆς ζωῆς, τὸ χαρακτηρίζον τὰ ἀνόργανα, ἔχει κατὰ τὸν τρόπον τῆς ἐκδηλώσεως αὐτοῦ, ὁλόκληρον κλίμακα προϊοῦσαν ἐκ τῶν χθαμαλῶν πρὸς τὰ ὑψηλά, ἐκ τῆς ἀτελοῦς ζωῆς εἰς τὴν τελείαν ἐν ἐκδηλώσεσιν. Καὶ οὕτω ἐδῶ μὲν ἔχομεν ταπεινὴν ζωϊκὴν ἐκδήλωσιν, εἰς τὰς πληθύας τῶν ὀργανωμένων ὄντων τοῦ φυτικοῦ βασιλείου, ἐνῷ ἐκεῖ, εἰς κλίμακα ἀνωτέραν ἵστανται τὰ ζωόφυτα μὲ τὴν ποικιλίαν τῶν κοραλίων. Ἀπὸ τῆς βαθμίδος ταύτης ἄρχεται ἀνερχομένη ἡ τῶν ζώων, ὑπὸ τὴν τῶν πτηνῶν μὲν καὶ θαλασσίων γενῶν μορφὴν ἐδῶ, ὑπὸ τὴν τῶν λοιπῶν δὲ ζώων μορφὴν ἐκεῖ. Εἰς ἑκάστην βαθμίδα τῆς τόσον ἐκτεταμένης ταύτης ὀντοτικῆς κλίμακος, ἡ ζωὴ ἔχει καὶ διάφορον ἐκδήλωσιν, ἀτελεστάτην μὲν εἰς φυτά τινα καὶ βακτήρια, τελειοτάτην δὲ εἰς τὰ τῆς ἀνωτάτης βαθμίδος ζῶα, καὶ δὴ εἰς τὸν ἄνθρωπον.
Κατὰ τὸν βαθμὸν ὅμως τῆς ζωϊκῆς τελειότητος ὑφίσταται καὶ ἡ διὰ τοῦ αἰσθητικοῦ συνόλου ἐκδήλωσις τῆς ζωῆς. Ἡ αἴσθησις ἢ τὸ αἰσθητικόν, ἀτελέστατον εἰς τὰ ἀτελῆ, τελειοποιεῖται αὐξανόμενον εἰς τὰ τελειότερα, εἰς τρόπον ὥστε, διῆκον πάσαν τὴν ζωϊκὴν κλίμακα καὶ φθάνον τὴν ζωὴν τὴν τελείαν, μεταβάλλεται εἰς συναίσθησιν ἢ εἰς τὸ συναισθηματικόν. Κατὰ πάσας τὰς βαθμίδας τῆς αὐξούσης κλίμακος, νέαι ἑκάστοτε προβάλλουν ἐκδηλώσεις, ἀλλοιοῦσαι κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον τὰς κατὰ βαθμίδα ζωϊκὰς ἐκδηλώσεις.
Ἐν δὲ, τῇ βαθμίδι, ἐν ᾗ μορφοῦνται τὰ συναισθήματα, τὰ ἐκδηλοῦντα τὴν ζωήν, ἄρχεται ὑφιστάμενος ὁ κόσμος τῆς Ψυχῆς, αὐτὴ ἡ Ψυχή, ἡ ψυχὴ ἥτις δέν εἶναι ἡ αὐτὴ ἡ ζωὴ ὑπερτελειοποιηθεῖσα. Ἡ ψυχή, ἡ ἀνωτέρα ζωή, ἐκ τοῦ ἀπείρου ἀριθμοῦ τῶν συναισθημάτων αὐτῆς, ἔχει καὶ τὰς ὡς ἀνωτάτης ζωῆς ψυχικὰς ἐκδηλώσεις αὐτῆς. Αἱ ψυχικαὶ δ’ αὗται ἐκδηλώσεις εἶναι αἱ διακρίνουσαι τὴν ἀνωτέραν ζωὴν τῆς ἀτελοῦς, καὶ αἱ δημιουργοῦσαι νέον κόσμον, τὸν ψυχικόν, ὅστις ὡς κόσμος ζωῆς δὲν ἐχει οὐδεμίαν κοινότητα πρὸς τὸ σύνολον τῶν κυριαρχούντων εἰς ἑκάτερα νόμων. Καὶ ἐνῷ μὲν ζωῆς ἐνταῦθα νόμοι, διέποντες τῆς ὑλικῆς ζωῆς τὸν κόσμον, ὁρίζουσι κόσμον, τὸν ὑλικόν, νόμοι ἐπίσης ἐκεῖ ζωῆς, διέποντες τὸ συναισθηματικὸν ὅλον, ὁρίζουσι κόσμον, τὸν Ψυχικόν, ἐνῷ τόσον τὰ αἴτια, ὅσον καὶ τ’ ἀποτελέσματα εἶναι παντελῶς διάφορα τῆς ἑτέρας ζωῆς.
Ἀλλὰ τόσον τὴν ζωὴν τῶν αἰσθήσεων, ὅσον καὶ τὴν ζωὴν τῶν συναισθηματικῶν ἐκδηλώσεων, διέπουν δύο κυριώδεις νόμοι, εἰς ἕκαστον τῶν ὁποίων ἀποδίδονται ὡρισμέναι αἰσθητικαὶ ἢ συναισθηματικαὶ ἐκδηλώσεις, ὁρίζουσαι τὴν αἰσθητικὴν ὑλικὴν ζωὴν καὶ τὴν συναισθηματικὴν ψυχικὴν τοιαύτην. Οἱ νόμοι οὗτοι εἶναι οἱ ὁρίζοντες τὴν ἀντίθεσιν ἐν τῇ φύσει καὶ οἱ δημιουργοὶ καὶ διατηροῦντες πᾶσαν ὑπόστασιν: Ὁ νόμος τοῦ Καλοῦ ἢ αὐτὸ τὸ Καλὸν καὶ ὁ νόμος τοῦ Κακοῦ ἢ αὐτὸ τὸ Κακόν. Ἰσάριθμοι ἐκδηλώσεις τῶν δημιουργουμένων ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ καλοῦ εἰς τὴν ψυχικὴν ζωὴν εὑρίσκονται ἢ ἀναλόγως δημιουργοῦνται ἐν τῷ ψυχικῷ κόσμῳ ἐκδηλώσεις, ἔχουσαι τὴν πηγὴν τῆς δημιουργίας αὐτῶν εἰς τὸν δεσπόζοντα νόμον τοῦ κακοῦ.
Οἱ δύο οὗτοι νόμοι ἐν τῇ ἀντιθέσει αὐτῶν δημιουργοῦν τὴν ἀπόλυτον ἰσορροπίαν, ἥτις κρατεῖ ἐν ὑποστάσει ἐνεργῷ τὸ σύνολον τῶν ψυχικῶν ἐκδηλώσεων, τόσον εἰς τὸν κόσμον τῆς ψυχῆς, ὅσον καὶ εἰς τὸν κόσμον τῆς ὕλης, τὴν ὁλομέλειαν τῶν ὑπάρξεων αὐτῆς.
Εἰς τὸ κοινὸν τοῦτο σημεῖον, εἰς ὃ ἡ ἕλξις ἢ ἄπωσις τῆς ἑτερωνυμίας ἢ τῶν ὁμωνύμων δρᾷ καὶ ὅπερ εἴναι τὸ σημεῖον εἰς ὃ ἰσορροποῦσιν αἱ ἰσοσθενεῖς καὶ ἀντίθετοι δυνάμεις, γεννᾶται νέα ψυχικὴ ὡς πρὸς τὰ ψυχικά, ἢ νέα ὑλικὴ ὡς πρὸς τὰ ὑλικὰ κατάστασις, μηδὲν ἔχουσα τὸ κοινὸν πρὸς τὰ ἀντίθετα, ἀλλ’ ἰδίαν παρουσιάζουσαν κλίμακα, περικλείουσαν πλῆθος ὅλον ἐκδηλώσεων, αἵτινες χαρακτηρίζουσιν νέον ἄνθρωπον, τὸν πνευματοψυχικόν.
Ἡ μὲν ψυχὴ εἶναι ἡ ἀνωτέρα ζωή, ἢ κάλλιον ἡ ζωὴ τῶν συναισθημάτων, τὸ δὲ Πνεῦμα ἡ Ἀναλλοίωτος καὶ Ἄφθαρτος Ὀντότης καὶ ἡ Ούσιώδης καὶ ἐξέχουσα ἀνθρωπίνη Ὑπόστασις καὶ προσωπικότης. Ἐνῷ τὸ ψυχοπνευματικὸν ἢ πνευματοψυχικόν, ὁ ἄνθρωπος, ἐν ᾧ συνδυάζονται ἁρμονικῶς τὸ ψυχικὸν μὲ τὸ πνευματικόν, εἶναι ἡ τετάρτη ὑπόστασις, δι’ ἧς καὶ ἐν ᾗ ἡ πληθὺς τῶν συναισθημάτων, ἄρα τῶν μερῶν τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν ψυχήν, προσκολλᾶται εἰς τὸ πνεῦμα, ἀκολουθοῦσα κατὰ πᾶσαν περίοδον τὴν πνευματικὴν ὕπαρξιν, τὸ ὑγιὲς «εἶναι» τοῦ ἀνθρώπου. Εἰς τὴν χορείαν τῶν ἑκδηλώσεων τοῦ πνευματοψυχικοῦ ἀνθρώπου παρατηροῦνται αἱ κατὰ περιόδους μεταπτώσεις ἀπὸ τοῦ πνευματικοῦ εἰς τὸ ψυχικὸν καὶ συνεπῶς ἐν κυριαρχίαις ὑλικαῖς, εἰς τὸ ὑλικόν. Ὥστε Τριὰς νόμων διήκει τὸ σύνολον τῶν ἐν τῷ σύμπαντι ὀντοτήτων. Ὁ νόμος ἐν προκειμένῳ τοῦ θετικοῦ, ὁ νόμος τοῦ ἀρνητικοῦ καὶ ὁ νόμος τῆς ἰσορροπίας τούτων.
Κατὰ ταῦτα, πᾶν τὸ ὑπάρχον εὑρίσκεται εἰς μίαν τῶν τριῶν καταστάσεων, τῶν δημιουργουμένων ἀπὸ τοὺς τρεῖς καὶ διαφόρους δεσπόζοντας τούτους νόμους. Τὰ εἰς μίαν ἐκ τῶν τριῶν τούτων καταστάσεων διατελοῦντα αἰσθητικὰ ὄντα παρουσιάζουν διαφορὰν αἰσθητικότητος, τὰ δὲ ἐν ταύταις ὑπάρχοντα συναισθηματικὰ ψυχικὰ ὄντα ἔχουσι διαφορὰν ψυχικῆς ἐκδηλώσεως ἢ ἐκδηλώσεως τριῶν μορφῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ὑφίσταται ἡ τόσον θαυμαστῶς ἁρμονιζομένη τριμορφία, μὲ τὴν ἐνδιάμεσον τετάρτην ὑπόστασιν τοῦ πνευματοψυχικοῦ, διὰ τοῦτο ἐν τῷ ἀνθρώπῳ λαμβάνουσι χώραν ὅλων τῶν ἄνω μορφῶν αἱ ἐκδηλώσεις.
Ὡσαύτως, ἐν μιᾷ ἑκάστῃ τῶν μορφῶν ὑφίσταται ἡ διάμεσος μορφὴ ἢ κατάστασις μεταξὺ τῶν ἀντιθέτων. Οὕτω ἐν τῷ εἴδει τῶν ψυχικῶν ἐκδηλώσεων, καλῶν ἢ κακῶν, ὑφίσταται καὶ τρίτη ἐκδήλωσις, τὸ τρίτον εἶδος, τὸ χαρακτηρίζον ἐν τῇ ἀοριστία του τὴν ὑπόστασιν τοῦ πνευματοψυχικοῦ, ὅπερ ἀπείρως ἁρμονιζόμενον εἰς τὰ στοιχεῖα των δημιουργεῖ τὸ Τρίτον Ἔνθεον «Εἶναι», τὴν τρίτην ἢ ἐν καταστάσεσιν τετάρτην ὑπόστασιν τοῦ Τελείου.
Εἰς τὴν πληθὺν τῶν μὴ τοῦ νόμου τοῦ Ἀγαθοῦ ἐκδηλώσεων, ἀνήκει καὶ ὁ γέλως, συγγενεύων πως, εἰ καὶ κατ’ ἐπιφάνειαν, μὲ τὸ ἀόριστον μειδίαμα, τῆς ἐνδιαμέσου ἢ τρίτης κατὰ τ’ ἀνωτέρω καταστάσεως, μὲ τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἔχει ὁμοιότητα τόσον εἰς τὰ δημιουργικὰ ψυχικὰ συναισθήματα, ὅσον καὶ εἰς τὴν μορφὴν τῆς ἐκδηλώσεως αὐτοῦ, ἐκδήλωσις ὀφειλομένη εἰς συναίσθημα παραγόμενον ἀπὸ αἴτια τοῦ νόμου τοῦ Κακοῦ.
Ὁ γέλως ὡς ἐκδήλωσις χαρακτηρίζει πνευματικὴν ὑπόστασιν ρέπουσαν πρὸς τὸ ὑλικόν, ἀρεσκομένην εἰς συναισθηματικὴν ψυχικὴν τροφὴν τοῦ κακοῦ. Πάντα τὰ αἴτια, τὰ προκαλοῦντα τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ γέλωτος, ἀνήκουν εἰς τὸ δεσπόζοντα νόμον τοῦ μὴ Ἀγαθοῦ, εἰς μίαν τῶν τριῶν καταστάσεων τῆς συναισθηματικῆς ψυχικῆς τριμορφίας.
Οὕτως ὁ γέλως προκαλεῖται εἰς τὸ ἄκουσμα ἀπρεποῦς φρασεολογίας, ὑπὸ μορφὴν ἐπιτρεπομένου δῆθεν χαριεντίσματος. Μικρὸν δυστύχημα ἑνὸς τῶν ὁμοίων μας, ὡς ὀλίσθημα, ἀπροσεξία ἢ ἐν ἀγνοίᾳ πλάνη τις, σάτυρά τις ἢ κωμῳδία, προκαλεῖ εἰς βάρος τινὸς γέλωτα, ὅστις δὲν εἶναι ἢ ἐκδήλωσις ἐμφαίνουσα τὴν ψυχικὴν ἡμῶν συμμετοχὴν εἰς τὴν μὴ ἐπιτρεπομένην εἰρωνίαν καὶ ἐπικράτησιν τῶν ἀντιπνευματικῶν δημιουργουμένων ἐν ἡμῖν συναισθημάτων. Ὁ γέλως καὶ ἐν τῇ ἀθωοτέρᾳ αὐτοῦ μορφῇ ἢ ἐκδηλώσει, εἶναι προϊὸν ἑτέρων συναισθηματικῶν ἐκδηλώσεων, ἐχουσῶν αἴτιον παραγωγῆς τὸ κακόν, ἄρα δὲν εἶναι ἢ ἔκφανσις λειτουργίας τοῦ νόμου τοῦ κακοῦ.
Ὁλόκληρος συγγενικὸς συνειρμὸς προηγεῖται καὶ ἕπεται τούτου. Ἡ χλεύη, τὸ σκῶμμα, ἡ εἰρωνία, ἡ λοιδωρία, ὁ ἐμπαιγμός, τὸ πλαστὸν ἢ ὑποκρισία, ἡ οὑτοπία, τὸ ψεῦδος, ἡ ἀσέβεια, ἥτις προηγεῖται μετὰ τῆς ἀναιδείας, τῆς φιλαυτίας, τῆς γενομένης εἰς τοὺς πωλοῦντας πνεῦμα, τῆς φαυλότητος καὶ τῆς ἀναισχυντίας, μετὰ πολλῶν ἑτέρων ἐχθρικῶν ἐπιβλαβῶν ψυχικῶν καὶ πνευματικῶν μικροβίων, ἅτινα κέκτηνται τόσην ἐν τῇ ἀρνήσει ἰσχύν, ὅσην τ’ ἀντίθετα τούτων ἐν τῷ θετικῷ, ἀπαρτίζουν τοῦ γέλωτος τὸν συνειρμόν.
Ὁ γέλως ὅθεν ἀνήκει εἰς τὴν χορείαν τῶν ψυχικῶν ἐκδηλώσεων, ἐν αἷς τὸ δημιουργοῦν αἴτιον ἀπορρέει ἐκ τοῦ νόμου τοῦ Κακοῦ. Ἄρα ἡ ἐκδήλωσις αὐτοῦ χαρακτηρίζει ἀσθενῆ ἔτι πνευματικότητα, φιλοξενοῦσαν ἐν τῇ ἀδυναμία της τὰς ἐκ τοῦ κακοῦ ἀπορρεούσας ψυχικὰς κλίσεις. Τελειοποιηθεῖσα πνευματικότης ἢ βαίνουσα ταχὺ πρὸς τὴν τελειότητα, οὐδέποτε καταλαμβάνεται ἀπὸ συναισθήματα, ὧ ἐκδήλωσις ὁ γέλως.
Μὴ ὁ Ναζαρηνός, ἡ Τελεία αὕτη ἐκπροσώπησις τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ Ἄπειρος ἐν τελειοποιήσει Πνευματικότης ἐγέλασε ποτέ; Ποία μεγάλη φυσιογνωμία, ποία δημιουργὸς διάνοια, ἢ ποῖος μεγαλεπήβολος νοῦς κατέφυγεν ἐπὶ στιγμὰς εἰς τὸν γέλωτα;
Πνεῦμα ἐνσαρκωμένον, μεταρσιούμενον εἰς τὰ τῆς Ἀληθείας καὶ τοῦ Φωτὸς Πνευματικὰ βασίλεια, εἰς ἐκδήλωσιν ψυχικῆς γαλήνης ἢ χαρᾶς, ἔχει τὸ μυστηριῶδες μειδίαμα, ὅπερ πλανᾶται ἐσαεὶ εἰς τὰς ἀγγελικὰς μορφάς, ὅπερ αὐλακώνει τὰς παρειὰς ἁγνῆς παρθένου ἢ νεανίου, ὅπερ χαρίζει παιδικὴν ἀφέλειαν εἰς τοὺς πρεσβύτας καὶ τὸ ὁποῖον ἑδράζεται ἐπὶ τοῦ τρίτου νόμου ἢ καταστάσεως τῆς ἰσορροπίας τῆς συναισθηματικῆς ἀντιθέσεως. Τὸ Ἔνθεον τοῦτο μειδίαμα ἐσκόρπα ἐπὶ τοῦ γαληναίου μετώπου τοῦ Ἰησοῦ τὴν Οὐρανίαν ἱλαρότητα καὶ ἐζωγράφιζε τὰς αἰνιγματώδεις γραμμὰς τῆς Ἀγάπης.
Ἅπασα ἡ ἀνόργανος ἔτι φύσις εἰς τὰς χαρμοσύνους της στιγμὰς χαρίζει τὸ ἀνέκφραστον τοῦτο μειδίαμα, μὲ τὸν ἀνεξήγητον συγχρωτισμὸν τῶν στοιχείων της, εἰς τὴν λογικὴν ἢ καὶ τὴν αἰσθανομένην δημιουργίαν της. Κατὰ τὰς τῆς ἀνοίξεως ὥρας ἐν πάσῃ στιγμῇ ὁ οὐρανός, ὅταν εἶναι αἴθριος, φαίνεται προσμειδιῶν πρὸς τὴν πρασινοενδεδυμένην φύσιν. Τὰ ἄνθη τῶν ἀγρῶν, τῶν κοιλάδων ἢ πεδιάδων, μὲ τῆς δρόσου τοὺς ἀδάμαντας ἐπὶ τῶν ποικιλοχρόων πετάλλων των προσμειδιοῦν εἰς τὰς τοῦ ἡλίου ἀκτῖνας, ἐνῷ ἡ εἰς τάπητας ἐκτεταμένη πρασινωπὴ χλόη προσμειδιᾷ εἰς τὸ κελαρύζον ὕδωρ τῆς πηγῆς καὶ εἰς τὸ πλάνον ὄμμα τοῦ διαβάτου, προκαλοῦσα αὐτῷ τὴν οὐράνιον ρέμβην, τὸ μειδίαμα.
Ἐξελιγμέναι πνευματικότητες στολίζονται μὲ τοῦτο. Εἶναι ἡ ἔκφρασις τῆς Ἀγάπης. Τὸ μικρὸν μειδιᾷ πρὸς τὴν ἐσκυμμένην ὑπεράνω αὐτοῦ μητέρα, ἥτις ἐναγκαλιζομένη τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀνταποδίδει μειδίαμα.
Πετᾷ ἐλαφρὸ καὶ πλανᾶται ἤρεμον ἐκεῖ ὅπου τῆς Ἀγάπης ὁ πέπλος. Ἐξωτερικεύει τὴν ψυχικὴν καὶ πνευματικὴν φωταύγειαν καὶ λαμπρότητα, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν γέλωτα, ὅστις ἐξικνούμενος ἀπὸ τοῦ ἀφελοῦς ἔστω, φθάνει εἰς τὸν σαρκασμόν, ὅστις στολίζει τοῦ πονηροῦ τὴν προσωπικότητα.
Μειδίαμα, Ἔκφρασις τῆς Ἀγάπης, στολισμὸς τοῦ Θείου, Οὐράνιον Μειδίαμα…
