Μία τῶν ὑψηλοτέρων ψυχικῶν ἐκδηλώσεων ἐξελιγμένης πνευματικότητος εἶναι καὶ τὸ δάκρυ.
Τόσον τὰ παράγωγα συναισθήματα, ὅσον καὶ τὰ παραγόμενα τοιαῦτα, εἶναι προϊόντα ἐξελεουμένου πνεύματος, λίαν εὐαισθήτου εἰς κραδασμοὺς ψυχικούς, ἀπὸ ἀναπάλσεις εὐγενεῖς καὶ ὑπερυψήλους εἰς τὸ πνευματικόν του ἀνάστημα. Εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς ψυχικῆς ταύτης ἐκδηλώσεως συντρέχουν πᾶσαι αἱ εὐγενεῖς αἰτίαι, αἱ ἔχουσαι τὴν ἀπαρχὴν αὐτῶν εἰς τὸν δεσπόζοντα Νόμον τοῦ Καλοῦ.
Πάντα τὰ ποικιλόσχημα δένδρα, τὰ θάλλοντα εἰς τὸν μυροβόλον κῆπον τῆς ψυχῆς καὶ ἅτινα μὲ τὰ εὔοσμα ἄνθη τῶν ὑψηλῶν συναισθημάτων ἀποτελοῦν τὴν Ἐδὲμ τοῦ Πνεύματος, δίδουν μέρος τῶν πολυόσμων χυμῶν διὰ τὴν ἀνατροφὴν τοῦ εὐθαλοῦς τούτου δένδρου τοῦ δακρύου, ὅπερ εἶναι ἡ πρώτη καὶ ἡ τελευταία προσθήκη εἰς τὴν ἁρμονικὴν συμμετρίαν τοῦ Κόσμου τῆς Ἀθανασίας.
Εἶναι ἐκδήλωσις, ἥτις ἐμφανιζομένη ὁμιλεῖ μὲ τὴν γλυκυτέραν γλῶσσαν τῆς ψυχικῆς ἀνισορροπίας, τὴν ἀπόσβεσιν καὶ ἐπανόρθωσιν τῆς ψυχικῆς ἰσορροπίας καὶ γαλήνης. Ὅταν ἡ ψυχικὴ αὕτη ἐκδήλωσις λαμβάνῃ χώραν, τὸ ἁμαρτῆσαν πνεῦμα ἐξιλεοῦται, τὸ ἀδικημένον ἀμείβεται, τὸ ἀσθενὲς ἀναρρωνύει, τὸ αἰτοῦν λαμβάνει. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν δικαίῳ ἀδικεῖται, τὸ ἐν ἀληθείᾳ παραγκωνίζεται καὶ τὸ ἀγαπῶν μισεῖται.
Καθ’ ὅλας ἐκείνας τὰς στιγμάς, καθ’ ἃς τῆς μὲν ἢ τῆς δὲ μορφῆς αἴτια δρῶσιν, γεννᾶται τὸ δάκρυ, ἐκδηλοῦν πάσας τὰς ψυχικὰς ἐκδηλώσεις καὶ συνεπῶς τοὺς ταύτας παράγοντας νόμους, ἀλλὰ κυρίως τὴν Ἀγάπην, ἥτις ἐν ἑαυτῇ περικλείει τὸ σύνολον τῶν τοῦ καλοῦ ψυχικῶν ἐκφάνσεων. Πάντα, ὅμως τὰ αἴτια, τὰ ἐν συνειρμῷ ἀπαρτίζοντα τὸ σύνολον τῶν ψυχικῶν συναισθημάτων, καταμερίζονται εἰς δύο ὁλομελείας, αἵτινες ἐν τῇ συνοχῇ ὁμοιότητος τῶν αἰτίων ὀνομάζονται λύπη καὶ χαρά.
Ἀλλ’ ἥ τε λύπη καὶ ἡ χαρὰ γεννῶνται ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς καὶ τρέφονται ἀπὸ τὰ αὐτὰ Νάματα, ἃ διὰ δύο κρουνῶν πλουσίως ὀχετεὺει ἡ κρήνη τῆς Ἀγάπης. Κατὰ ταῦτα πᾶσα ἐκδήλωσις, γεννῶσα τὴν χαράν, ἔχει αἴτιον τὴν Ἀγάπην. Ὡσαύτως πᾶσα ἐκδήλωσις λύπης τὸ αὐτὸ ἔχει αἴτιον. Καὶ χαίρομεν, καὶ ἐν χαρᾷ χύνομεν δάκρυα, διότι ἐξεπληρώθη τὸ ποθούμενον, ὅπερ ἵνα ποθητὸν ᾖ ἠγαπᾶτο. Ἐπίσης λυπούμεθα καὶ ἐν λύπῃ κλαίομεν, διότι ἀπωλέσθη τι, ὅπερ ἠγαπῶμεν. Τόσον τὸ δάκρυ τῆς χαρᾶς, ὅσον καὶ τὸ δάκρυ τῆς λύπης, ἔχει παραγωγικὸν αἴτιον τὸ δεσπόζον στοιχεῖον τῆς Ἀγάπης.
Συνειδότος τύψεις, διὰ πνευματικὸν παράπτωμα, προκαλοῦν τὴν λύπην καὶ τὸ ἐξιλεωτικόν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, δάκρυ. Ὅταν συναντώμεθα μὲ πρόσωπον ἐν ἀλλοδαπῇ εὑρισκόμενον, ἐν τῇ χαρᾷ ἡμῶν χύνομεν δάκρυα. Εἰς πάσας ἐν γένει τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς βρέχουν τὰς παρειὰς τοῦ ἀνθρώπου δάκρυα, εἰς τὸ ψυχοπνευματικὸν αὐτοῦ σύντροφον κυριαρχοῦν συναισθήματα ἀποδιδόμενα εἰς τὸν Νόμον τοῦ Καλοῦ.
Τὸ δάκρυ εἶναι ὁ ἀφρὸς τοῦ κύματος τῆς δυστυχίας, ὅπερ θραύεται ἐπὶ τοῦ ψυχικοῦ βράχου, περιλοῦον αὐτόν. Εἶναι ἡ γονιμοποιὸς τοῦ πνεύματος βροχή, ἡ ποτίζουσα καὶ αὐξάνουσα τὸ σπέρμα τοῦ καλοῦ. Εἶναι τὸ ἐκχύλισμα τῆς ψυχικῆς καταιγίδος, εἶναι τὸ ὕδωρ τοῦ λουτροῦ τῆς ψυχικῆς ἀνακαινίσεως. Εἶναι ὁ οὐράνιος μαργαρίτης, ὁ στολίζων τὴν ἁγνὴν μορφήν. Εἶναι τὸ εὕοσμον μῦρον, ὅπερ ἀναδίδει τὸ ἄσπιλον ψυχικὸν ἄνθος, εἶναι ἡ δρόσος, ἡ δροσίζουσα τὸ ἐκ ψυχικῆς πυρκαϊᾶς φλεγόμενον ἄτομον. Τὸ δάκρυ εἶναι ἡ ἐκδήλωσις τῆς εὐαισθησίας τῆς ψυχῆς. Παρασκευάζεται ἀπὸ ὅλων τῶν ὑψηλοτέρων ἰδεωδῶν τὰς θείας ἐνσταλάξεις καὶ ἐπιμελῶς διατηρεῖται εἰς τὰ δοχεῖα τῆς Ἀγάπης καὶ τῶν λεπτοτέρων ἄλλων αἰσθημάτων.
Ἐκ πολλῶν κρουνῶν χύνεται ἁγνὸν καὶ θερμόν, ὅταν καὶ ἓν ἀνάλογον συναίσθημα ἀνοίξῃ ἕνα τούτων. Ἡ μεταμέλεια, ἀνοίγουσα τὸν κρουνόν της, ἀφήνει νὰ σχηματισθοῦν δύο μικροὶ χείμαρροι, αὐλακώνοντες τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ προσώπου. Ἡ ψυχικὴ ἀλγηδών, ὁ ἀνεκπλήρωτος πόθος, ἡ ἀπωλεσθεῖσα ἀγάπη, ὁ περιφρονημένος ἔρως, ἡ ἀπώλεια στοργῆς, ἡ ἐπάνοδος τῆς εὐτυχίας, ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ πόθου, ἡ εὐγνωμοσύνη καὶ τόσα ἄλλα διὰ τῶν κρουνῶν των, ἀφήνουσι τὸ μυροβόλον δάκρυ νὰ κυλισθῇ ἁγνὸν καὶ ταχὺ πάντοτε, δροσίζον τὸ ξηρόν.
Τὸ δάκρυ εἶναι πάντοτε ἡ ἐκδήλωσις τῆς ἀγρίας πάλης δύο ψυχικῶν ἀντιθέτων συναισθημάτων. Μία ἐπικρατήσασα ψυχικὴ κατάστασις συγκρούεται πρὸς τὸ ἐξεγειρόμενον αἴσθημα καὶ παλαίει ἄχρις οὗ συντριβῇ τὸ ἐπικρατῆσαν καὶ βασιλεύσῃ τὸ νέον αἴσθημα, μὲ τὴν ἐκ τούτου ἀπορρέουσαν νέαν κατάστασιν.
Δὲν ἐκδηλώνει ἢ πάντοτε τὴν λῆξιν ἑνὸς ἀγρίου ἀγῶνος τῆς ἑτερωνυμίας καὶ τὴν κατάρρευσιν μιᾶς σαπρᾶς ἐπικρατείας ἀντιπνευματικοῦ προϊόντος. Τῆς ἐκδηλώσεως ταύτης προηγεῖται ἰσχυροτάτη σύγκρουσις λανθανουσῶν ψυχικῶν δυνάμεων, ἐχουσῶν τὴν ἀπαρχὴν αὐτῶν εἰς τοὺς νόμους τοῦ ἀγαθοῦ ἢ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ. Αἱ δυνάμεις αὗται ἀναχωροῦσαι ἀπὸ τὸν πνευματικὸν εἱρμόν, φθάνουσι εἰς τὸν κόσμον τῆς ψυχῆς, ἔνθα ὑπὸ μορφὴν ἀντιθέτων συναισθημάτων πλουτίζονται ἀφθόνως ἀπὸ τὰ αἰσθήματα, ἅτινα οὕτω ἐνισχύοντα κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον τὰ ἀντίπαλα, καθιστῶσι δεινὸν τὸν ἀγῶνα καὶ ἀμφίρροπον, ἄχρις οὗ, νικῶσα ἡ μία τῶν συναισθημάτων μερίς, κυριαρχήσει τοῦ ψυχοπνευματικοῦ συνόλου.
Ἂν δὲ συμβῇ ἡ κυριαρχία νὰ δίδεται εἰς τὰ ἐκ τοῦ κακοῦ ἀπορρέοντα συναισθήματα, τότε ἡ δημιουργουμένη κατάστασις, ὅλως ἀντιπνευματική, δίδει ὑλικῆς μᾶλλον ἐπικρατήσεως κατεύθυνσιν εἰς τὸν ἄνθρωπον, ὅστις, ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς ταύτην, καταπνίγων ἑκάστοτε τὴν φωνὴν τοῦ ἐξεγειρομένου καὶ ἡττηθέντος συναισθήματος τοῦ καλοῦ, δημιουργεῖ τὸν ἐν πορώσει ἀνάλγητον ἄνθρωπον, τὸν ἄνθρωπον τῆς ψυχικῆς ἀποσυνθέσεως καὶ πνευματικῆς στασιμότητος.
Ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἐξεγείρεται τὸ πρὸς στιγμὴν ἡττηθὲν συναίσθημα καὶ ὀρθούμενον προκαλεῖ τὴν σύγκρουσιν μὲ τὸ ἀντιπνευματικὸν κράτος καί, ἀνατρέπον τοῦτο, λαμβάνει τῆς νίκης τὸ γέρας, ὅπερ δέν εἶναι ἢ ἡ πνευματικὴ ἀνακούφισις, διὰ τὴν ἀποτίναξιν ἀποπνικτικῆς ἀντιπνευματικῆς ἀτμοσφαίρας καὶ τὰ δάκρυα, τὰ ὁμιλοῦντα περὶ ψυχικῆς ἱκανοποιήσεως.
Τὸ δάκρυ, κυρίως προϊὸν συναισθηματικοῦ ὄντος, χαρακτηρίζει τὰς ἐξελιγμένας πνευματικότητας. Ἑκάστη σταγὼν αὐτοῦ εἶναι καὶ μία πολύτιμος καὶ τιμαλφὴς πέτρα εἰς τὸ περιδέραιον τῆς ψυχῆς. Διὰ τούτου ἀποπλύνονται οἱ ψυχικοὶ ρύποι, καταπαύουν πως μετριαζόμεναι αἱ τῆς ψυχῆς τρικυμίαι, ἐλαφρύνεται ἡ παραδερομένη ἀπὸ ψυχικὰς ἀλγηδόνας τοῦ θνητοῦ καρδία καὶ ἀνέρχεται μὲ ἀκλόνητον τὸν πόδα τῆς ἀδικίας τὸ ἰκρίωμα ἐν τῇ ζωϊκῇ κοινωνίᾳ ἡ ἀνθρώπινη προσωπικότης. Ἐκδηλοῦται διὰ τούτου ἡ θερμὴ τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ ἔρωτος λατρεία. Ἐξωτερικεύεται ὁ διακαὴς ψυχικὸς πόθος καὶ δι’ αὐτοῦ ζωγραφίζεται ἡ ἀπόγνωσις. Ἀλλὰ καὶ ποίαν ὑψηλὴν ψυχικὴν ἐκδήλωσιν δὲν ἀκολουθεῖ τὸ δάκρυ; Καὶ ἰδού, ἐνῷ πέραν ἐκεῖ μακρὰν τῆς τρικυμίας φέρεται εἰς ταχύπλουν πλοῖον διὰ μακρυνὴν χώραν ὁ νέος, εἰς τὴν προκυμαίαν ἵσταται ἡ μήτηρ αὐτοῦ, ἀπολιθωμένη ὡς ἄγαλμα, σείουσα μανδήλιον διὰ τῆς χειρός, ἐνῷ θεῖα δάκρυα ἐξακολουθοῦν νὰ ὑγραίνουν τοὺς μητρικοὺς ὀφθαλμούς, οἵτινες ἐξακολουθοῦν νὰ ὦσι προσηλωμένοι εἰς τὸ σημεῖον, τὸ σβεννύμενον εἰς τὸν ἀχανῆ ὁρίζοντα. Ὁ πατὴρ κλαίει διὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ υἱοῦ του, ἐνῷ ἁγνὴ παρθένος χύνει κρουνοὺς δακρύων ἀπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ ἐρῶντος αὐτήν. Ἡ σπαρασσομένη σύζυγος χύνει δάκρυ διὰ τὴν μετάστασιν ἐκ τῆς ζωῆς τοῦ συζύγου αὐτῆς, ἐνῷ πολλάκις καὶ ἡ ἁπλῆ μνήμη τῶν ἀγαπημένων ἡμῖν νεκρῶν προκαλεῖ τὸ θερμὸν τοῦ πόνου δάκρυ.
Ἀλλὰ τί; Μήπως δάκρυα δὲν χύνει ἡ κοπτομένη ἐλάτη, ἡ πληγωμένη πεύκη, τὰ θραυόμενα δενδρύλλια, τὸ πατούμενον ἄνθος ἢ ἡ καταστρεφομένη βοτάνη; Μήπως πάντα τὰ λοιπὰ ζῶα, τὰ ἔχοντα μεγαλυτέραν ἐκδήλωσιν τοῦ ψυχικοῦ των κόσμου, δὲν χύνουν δάκρυα εἰς τὰς ἐκδηλώσεις τοῦ πόνου των;
Ὦ δάκρυ, δάκρυ… Πλαισιώνεις τὸ σύμπλεγμα τῆς φιλίας καὶ λούεις τὴν ἄδολον Ἀγάπην. Οἱ θεῖοι σου μαργαρῖται ἐκύλισαν καὶ ἐπὶ τῶν Θείων παρειῶν τοῦ Θεανθρώπου! Τὰ θερμά σου Νάματα μᾶς ὑψώνουν εἰς τοὺς Κόσμους τῆς Ἀθανασίας. Δάκρυ, Οὐρανία Ἐκδήλωσις… Θεῖον δάκρυ…
