Ἡ πίστις, ἡ ὑψίστη καὶ σπουδαιοτάτη τῶν ἐκδηλώσεων, ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς ψυχῆς, ἐφ’ οὗ ἑδράζεται τῆς Ἀγάπης ὁ θρόνος καὶ τῆς Ἐλπίδος τὸ καλλίμορφον ἄγαλμα. Εἶναι ἡ αἰτία πάσης συναισθανομένης ὑπάρξεως. Εἶναι ἡ ἀντανάκλασις πάσης πραγματικότητος, παντὸς ὑποστατοῦ. Ὑπάρχω· πιστεύω ὅτι ὑπάρχω· καὶ ὑπάρχω ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι ὑπάρχω, ἀναφωνεῖ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸ ὑποσυνείδητον πάσης συναισθανομένης μορφῆς, πάσης αἰσθανομένης ζωῆς, τὸ ἔνστικτον «Εἶναι».
Ὅταν παύσῃ ἡ πίστις τῆς ὑπάρξεως καὶ ἡ ὕπαρξις ἡ αἰσθανομένη ἢ συναισθανομένη ἀποβάλῃ τὸν μόνιμον ὑποστατὸν αὐτῆς χαρακτῆρα, τότε παύει καὶ αὐτὴ ὑπάρχουσα. Ἡ πίστις εἶναι ὁ κατοπτρισμὸς ἢ ἡ αἰτία ἡ δημιουργοῦσα εἰς τὸ κάτοπτρον τῆς πραγματικότητος τὸ εἴδωλον τοῦ ὑπαρκτοῦ καὶ τῆς συναισθήσεως αὐτοῦ. Ὅταν τὸ εἴδωλον τοῦ ὑπάρχοντος καὶ ἡ συναίσθησις δι’ αὐτὸ δὲν ὑφίσταται, οὐδὲ τὸ ὑπάρχον ὑπάρχει.
Πίστις εἶναι ἡ αἰτία πάντων τῶν ὑπαρχόντων καὶ πάντων τῶν συντελουμένων. Ἡ λειτουργία πάντων τῶν νόμων καὶ ἡ ἐνέργεια πασῶν τῶν δυνάμεων, τῶν διακρινουσῶν τὸ δυναμικὸν σύμπλεγμα τοῦ Παντός, στηρίζεται καὶ αὕτη ἐπὶ τοῦ νόμου τῆς πίστεως, ὅστις εἶναι ὁ διέπων πάντα νόμον, πᾶσαν σχέσιν. Πιστεύω ὅτι ὑπάρχω. Ὑπάρχω, ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι ὑπάρχω. Ὑπάρχων κινοῦμαι. Ἡ κίνησις τῆς συναισθηματικῆς ὑπάρξεώς μου σημεῖον. Ἀλλὰ κινοῦμαι ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι δύναμαι νὰ κινηθῶ. Κατὰ ταῦτα ὁ Νόμος τῆς Πίστεως εἶναι συμφυὴς μὲ πάσαν ὕπαρξιν αἰσθανομένην ἢ συναισθανομένην. Τίς δύναται νὰ κάμῃ ἓν βῆμα ἂν δὲν πιστεύῃ ὅτι δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο; Ἢ τίς πετᾷ, ἐνῷ στερεῖται πίστεως πρὸς πτῆσιν; Καὶ τίς ἠδυνήθη νὰ πιστεύσῃ τι καὶ πιστεύσας δὲν τὸ κατώρθωσεν;
Πάσης δυνάμεως προηγεῖται ἡ πίστις. Πιστεύω ὅτι δύναμαι καὶ οὐχὶ δύναμαι ἐφ’ ᾧ καὶ πιστεύω. Ἡ πίστις εἶναι ὁ μοχλός, δι’ οὗ δύναταί τις νὰ μετατοπίσῃ πᾶσαν σχέσιν καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἑτέραν. Εἶναι τὸ μέσον ἢ ἡ κλείς, δι’ ἧς δύναταί τις νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν πάντα νόμον, νὰ ἐπιτύχῃ οἵαν βούλεται πλοκὴν καὶ νὰ παρουσιάσῃ ὅπερ ἐπιδιώκει ἀποτέλεσμα. Εἶναι πάσης παραγωγῆς τὸ αἴτιον, παντὸς λειτουργοῦντος νόμου ἡ δύναμις. Εἶναι ὁ ἄξων τῶν δυναμικῶν στροφῶν πάσης φύσεως. Εἰς τὸν ἄνθρωπον ἡ πίστις εἶναι ὁ νόμος ὁ διακρίνων τῆς ἑνιαίας αὐτοῦ προσωπικότητος τὸ συνειδητόν. Πάντα τὰ διέποντα αὐτὸν στοιχεῖα ἔχουσιν ὡς ἀφετηρίαν τὸ στοιχεῖον τοῦτο τῆς πίστεως. Τὸ βουλητικόν, τὸ δυναμικὸν καὶ τὸ συναισθηματικόν, ὅπερ σκεπτικὸν ἢ λογικὸν στοιχεῖον, ἀπορρέουσιν ἐκ τῆς πίστεως. Ἐπιθυμῶ τι, ὅπερ δύναμαι καὶ νὰ ἔχω. Τὸ βούλεσθαι γεννᾶται ἐκ τοῦ δύνασθαι, τοῦτο δὲ ἐκ τοῦ πιστεύειν. Ἀλλὰ τὸ πιστεύειν αἰτία καὶ αἰτιατὸν τοῦ «Εἶναι» τοῦ ἀνθρώπου, ὅπερ «Εἶναι» ἐκδέχεται ὡς συναισθάνεσθαι καὶ σκέπτεσθαι. Τὸ δὲ σκέπτεσθαι ὑπάρχειν. Ἀλλὰ τὸ σκέπτεσθαι ἐκ τοῦ πιστεύειν εἰς τοῦτο.
Ἡ πίστις εἰς τὸν ἄνθρωπον εἶναι ἡ δημιουργικὴ δύναμις, ἥτις ἐπιτρέπει εἰς τοῦτον τὴν δημιουργίαν πάσης αὐτοῦ καταστάσεως καλῆς ἢ κακῆς. Εἶναι ὁ Νόμος τῆς προόδου, εἶναι τὸ μέσον πάσης ἐξελίξεως. Εἰς τὸ ψυχικὸν μέρος τοῦ ἀνθρώπου ἡ πίστις εἶναι ὁ κλίβανος, ἐν ᾧ δοκιμάζονται παντὸς συναισθήματος ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ ἀρχὴ πάσης ἀποφάσεως. Εἶναι τὸ μέτρον τὸ ὁρίζον τὴν διάρκειαν πάσης δράσεως, εἶναι ἡ ἀφετηρία, ἀφ’ ἧς ὁρίζεται πᾶσα τροχιά. Εἶναι τὸ στοιχεῖον παντὸς ἐπιτευκτοῦ καὶ παντὸς νοουμένου ἡ ὕπαρξις. Εἰς πᾶσαν δρᾶσιν ἡ πίστις ἐπὶ τῇ ὑπάρξει τινὸς δημιουργεῖ καὶ τὴν Ἐλπίδα διὰ τὴν ἐπίτευξιν. Ἡ δὲ ἐλπὶς εἶτα ἐκτεινομένη δημιουργεῖ τὴν πεποίθησιν καὶ οὕτω νῦν μὲν διατηρεῖ αὕτη ἐν ἐνεργείᾳ νόμον τινὰ νῦν δὲ ἐπιτυγχάνει σκόπιμόν τι. Ἡ ἐλπίς, ἁπλουμένη ἐπὶ παντὸς ὁρωμένου ἢ ἀοράτου, δημιουργεῖ τὴν πίστιν διὰ τὴν ὕπαρξιν τούτων· καθ’ ὅτι πᾶν ὅπερ νοεῖται ὑπάρχει. Οὕτω δὲ ἡ πίστις συγκρατεῖ εἰς τὴν ἐξελικτικὴν τροχιὰν τῆς ἀνθρωπίνης προσωπικότητος τὰ προοδευτικὰ στοιχεῖα καὶ ἐπιτυγχάνεται ἡ ταχυτέρα ἄνοδος καὶ ἡ ἐπίτευξις τῶν ὡς πιστευομένων ἐλπιζομένων. Ἡ πίστις εἶναι ὁ σπουδαιότερος νόμος τῆς πνευματικῆς ἐξελίξεως.
Ἐκ τοῦ δεσπόζοντος τούτου νόμου ἀπορρέουν οἱ νόμοι τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐπιβολῆς καὶ αἱ ἐκδηλώσεις τῆς ὑπομονῆς καὶ ἐπιμονῆς, περικεκαλυμμέναι ἀπὸ τὴν χλαμύδα τῆς ἐλπίδος, πάντα δὲ ταῦτα ἐν συνειρμῷ καθορίζουν τὸ δυναμικὸν πεδίον πάσης πνευματικότητος. Οὕτω δὲ πάσα πνευματικὴ ὀντότης, ἀναπτύσσουσα τὸ συμφυὲς τοῦτο τῆς πίστεως στοιχεῖον, κατορθοῖ διὰ τούτου, ὅπως ἀκολουθήσῃ τὴν πνευματικὴν αὐτῆς τροχιὰν στρεφομένη ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν πνευματικὴν ζωήν.
Πάντα τὰ δρῶντα ἐν τῷ ἀνθρώπῳ συστήματα νόμων, ἐκδηλοῦντα μίαν κατ’ ἀρχὰς μορφὴν ἐνεργείας, φαίνονται μετὰ ταῦτα ἐνεργοῦντα καὶ ἄλλως καὶ ὑπὸ μορφὴν ἐντελῶς ἀντίθετον, εἰ καὶ κατὰ βάθος τὴν αὐτὴν καὶ ὁρίζοντα νέαν κατάστασιν δράσεως, νέαν τροχιὰν ἐξελίξεως. Πάντες οἱ νόμοι, οἱ τὸ ὑλικὸν ὅλον διέποντες, δίδοντες αὐτῷ κατεύθυνσιν πρὸς τὴν ὕλην, φαίνονται ὥσπερ ἀναιρούμενοι ἀπὸ τοὺς νόμους τοὺς διέποντας τὸ πνευματικὸν εἶναι αὐτοῦ, οἵτινες δίδωσι τῷ ἀνθρώπῳ ὤθησιν καὶ κίνησιν ἄκρως ἀντίρροπον αὐτῆς ἣν εἶχε πρίν, ὅταν ἄρχεται διαγράφων τὴν καθαρῶς πνευματικὴν τροχιάν, καλλιεργῶν τὸ στοιχεῖον τῆς πίστεως. Πλὴν ὅμως πάντες οἱ νόμοι, τὴν αὐτὴν διαγράφοντες τροχιάν, τὴν αὐτὴν τῆς ἐνεργείας ἐκδήλωσιν ποιοῦνται, εἴτε ὡς νόμοι ὕλης, εἴτε ὡς τοιοῦτοι πνεύματος. Οὐδεμία ἀναίρεσις λαμβάνει χώραν, οὐδεμία κίνησις ἐξουδετεροῦται, οὐδεμία ἐνέργεια γίνεται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, οὐδὲν ἄρρυθμον, οὐδὲν ἐν τῷ ἀπολύτῳ πρὸς ἓτερον ἀντίθετον. Πάντα ἐξ ΕΝΟΣ καὶ δι’ ΕΝ. Μία ἡ ροπὴ τῶν ἀπειραρίθμων δυνάμεων μὲ τὰς ποικίλας κατευθύνσεις. Τὸ σχετικῶς ἀντίρροπον τούτων δὲν εἶναι ἐν τῷ ἀπολύτῳ ἢ αὐτὸ τὸ ὁμόρροπον. Ἡ πίστις ὡς στοιχεῖον, ὡς νόμος, ἀναιρεῖ τὸν νόμον τῆς ἕλξεως. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο, ὅταν δύναται ἕτερος νὰ στηρίξῃ εἰς τὴν φαινομενικὴν ταύτην ἀναίρεσιν τὴν πραγματικὴν τοῦ νόμου τούτου δράσιν; Οἱ νόμοι ὡσαύτως τῆς ὀπτικῆς φαίνονται ἀναιρούμενοι εἰς ἐκδηλώσεις πνευματικάς. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ἡμῖν τὴν τότε τελείαν τούτων ἐνέργειαν; Ὁ νόμος τῆς πίστεως μεταβάλλει μήπως τὰς ὑπαρχούσας ὑλικὰς σχέσεις, ἀναιρεῖ λειτουργίας νόμων, ἀλλάσσει ἰδιότητας, ἀνατρέπει ἀρχὰς καὶ ἀδρανεῖ δυνάμεις; Καὶ τότε ποῦ ἡ ἁρμονία τοῦ Σύμπαντος; Τὸ κατὰ φύσιν ἀκολουθεῖται ἀπὸ τὸ ὑπὲρ φύσιν; Ἢ μήπως ἡ φαινομενικὴ αὕτη μετάπτωσις Αναλλοιώτων νόμων ἀπὸ δρώντων εἰς ἀδρανεῖς, διὰ τοῦ στοιχείου τούτου μᾶς ὁμιλεῖ περὶ ταυτοσκοπίμου πλὴν ἰδιομόρφου ἐνεργείας, τεινούσης πρὸς τὸ αὐτό ΕΝ, καὶ δρώσης ἀναλογικῶς καὶ συμφώνως;
Ὑπερβασίαι φυσικαὶ καὶ τυχαῖαι δράσεις, λειτουργίαι ἄσκοποι καὶ ἐνέργειαι ἀντίθετοι διέπουν ἄρα τὴν Ἄπειρον Δημιουργίαν, ἢ τὸ Πᾶν, παραλλήλως ἡρμονισμένον καὶ συγγενικῶς συνεχόμενον, τὸ Πᾶν ὑπερφυῶς καὶ σοφώτατα ρυθμιζόμενον, παρουσιάζει τὴν μίαν καὶ μόνην Σκοπιμότητα, τὴν Ἐξέλιξιν, τὴν συντελουμένην εἰς πάντα ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἀπείρων λειτουργιῶν καὶ ἐκφάνσεων;
Καὶ ἐὰν οἱ ἄπειροι νόμοι, αἱ ἀρχαί, αἱ ἰδιότητες ἢ αἱ δυνάμεις αἵτινες διέπουσιν πᾶσαν φύσιν ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῷ ὁρίζουσιν αὐτὴν τὴν Ἄπειρον Θεότητα, τότε πῶς δύναται νὰ κατανοηθῇ ἡ Ἁρμονία τοῦ Παντοδυνάμου, ὅταν νόμος εἷς ἢ δύναμις μία ἀναιρεῖ ἑτέραν; Ἢ μήπως ἡ φαινομενικὴ αὕτη ἀναίρεσις δὲν εἶναι ἢ ἡ διαδοχὴ νόμων; Ἢ μήπως τὸ ἓν μεταπίπτει ἀπὸ τῆς μὲν ἐνεργείας τοῦ νόμου εἰς τὴν δὲ τοῦ ἑτέρου, διαδεχομένου τὸν πρῶτον;
Ἄνθρωπε, μὴ πίεζε τὸν πεπερασμένον σου νοῦν, ἵνα χωρέσῃ τὸ Ἄπειρον. Μὴν ἀναστατεῖς κατὰ τῶν γνώσεών σου. Μὴ θεωρήσῃς ἐν τῇ ἀγνοίᾳ σου καταστροφὴν τοῦ οἰκοδομήματός σου τῶν γνώσεων, τὴν γέννησιν τελειοτέρων τοιούτων. Ἢ μήπως ἐνόμισες ὅτι πᾶν, οὗτινος ἔχει ὡς ἀληθοῦς ἀπολύτως, εἶναι καὶ τοιοῦτον; Καὶ ἐὰν οὕτω, μήπως ἐνόμισες ὅτι ἐντὸς στενωτάτου κύκλου ἐνεργείας νόμων, οὓς ἐν τῷ βάθει ἠγνόησες, ἐγκλείεται πᾶσα δρᾶσις, πᾶσα κίνησις, ἐνέργεια καὶ ὑπόστασις;
Ἡ πίστις, νόμος συμφυὴς μὲ τὰ συναισθανόμενα ὄντα, ἐνεργουμένη φαίνεται ὡς καταστρέφουσα τὰ νομικά σου ἀξιώματα, ὡς ἀναιροῦσα θεσπιζόμενα καὶ ὡς καταστρέφουσα τὰ ἁρμονικῶς λειτουργοῦντα τῆς φύσεως. Ἀλλ’ οὐχί. Ἡ πίστις προσθέτει εἰς τὸ ὅλον ἡρμονισμένον σύστημα τοὺς τροχοὺς τῆς ἀνωτέρας και πληρεστέρας ἁρμονικῆς λειτουργίας, ἐκδηλοῖ διὰ τῆς ἐνεργείας της τὴν ὕπαρξιν δυνάμεων, διακρινουσῶν τὸ ἀνώτερον «Εἶναι» τοῦ ἀνθρώπου, χρησιμεύει ὡς στοιχεῖον ὠθοῦν μὲ παμμεγίστην δύναμιν πρὸς τὸ ὕψος ἐξελικτικῆς πνευματικῆς κλίμακος τὴν τοῦ ἀνθρώπου κυρίαν προσωπικότητα. Εἶναι ἡ δύναμις ἡ συντηροῦσα τὰ θρησκευτικὰ ἰδεώδη τῶν κοινωνιῶν, εἶναι ἡ τροφὴ ἡ τρέφουσα τὸν ὀργανισμὸν τοῦ ἱεροῦ καὶ μὴ φανατισμοῦ.
Εἰς τὸ ψυχικὸν «Εἶναι» τοῦ ἀνθρώπου, τὸ σπέρμα τοῦτο τῆς πίστεως, ταχὺ βλαστάνον, ἀναπτύσσεται καὶ γίνεται κατὰ μικρὸν τὸ εὐθαλὲς δένδρον, τὸ μέγεθος τοῦ ὁποίου σκιάζει πάντα τὰ λοιπά. Γεννᾷ ἡ πίστις πληθὺν ἑτέρων συναισθημάτων, ἅτινα ἐν τῇ διαδοχῇ αὐτῶν ἀποτελοῦν τὸν μόνον δυναμικὸν ὀργανισμὸν τοῦ ἀνθρώπου, δι’ οὗ οὕτος ἐν τῇ ζωϊκῇ του ταύτῃ διαδρομῇ, ὑφίσταται ἐν ὑποστάσει ἐνεργῷ.
Ἡ πίστις ὁρίζει καὶ διατηρεῖ πᾶσαν δράσιν. Ἡ πίστις ἐπιβάλλει πᾶσαν θυσίαν. Ἡ πίστις ἐλευθεροῖ, τονώνει, ἐπιτυγχάνει, σκορπᾷ καρτερίαν, γεννᾷ ὑπομονήν. Ἡ πίστις μεταπλάττει, ἡ πίστις μετατοπίζει, ἡ πίστις συνθέτει καὶ ἀποσυνθέτει. Διὰ τὰς κοινωνίας εἶναι ὁ μόνος δαυλός, ὁ θερμαίνων αὐτάς. Διατηρεῖ τὰς θρησκευτικὰς ἀρχάς, τὰ πατριωτικὰ φρονήματα, τὰ ἠθικὰ ἔνστικτα καὶ τρέφει τὰ τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν ὄνειρα καὶ ἀποτίκτει τὴν πρόοδον.
Ἡ πίστις, τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ψυχικὸν στοιχεῖον, ἡ ὑψίστη τῶν ἐκδηλώσεων, ἡ αἰτία τῆς διατηρήσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ἐκτείνει τὰς πτέρυγάς της εἰς τὸν Ἄπειρον Οὐρανὸν τῆς Ἀγάπης καὶ ἐφάπτεται τῶν χωρῶν τῆς Ἐλπίδος. Ἐγγίζει τὰ κράσπεδα τοῦ Ἀπείρου καὶ κινεῖται πρὸς τοὺς κόσμους τοῦ Πέραν. Ἐξαπολύει τὰς ἀστραπάς της εἰς πάντα κόσμον καὶ ἐνατενίζει τῆς Ἀγάπης τὸν Θρόνον.
Μὲ τὸ μαγικόν της ποτὸν τοὺς θνητοὺς μεταβάλλει εἰς Ἀθανάτους. Ἀνοίγει τῆς Οὐρανίου Ἐδὲμ τὰς πύλας καὶ ὑποτάσσει τῶν μαινομένων στοιχείων τὰς ὁρμάς. Δημιουργεῖ τὴν πνευματικὴν πρόοδον καὶ κρατεῖ εἰς τὸ «Εἶναι» τὰς συναισθανομένας ὑποστάσεις, διατηρεῖ τὴν Ζωήν. Πιστεύω ὅτι ὑπάρχω. Ὑπάρχω, ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι ὑπάρχω. Πίστις. Οὐρανία ἐκδήλωσις, Θεῖον στοιχεῖον, Ἄπειρος Δύναμις. Κρατεῖς τὸ Σύμπαν τῶν συναισθανομένων κόσμων, διατηρεῖς τὴν Ἄπειρον Ζωήν. Πίστις, γενέτειρα τοῦ παντός.
