Πᾶν δημιουργούμενον συναίσθημα εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ συνειδότος μὲ τὰ ἀναρίθμητα συναισθήματα, ἔχει καὶ ἀνάλογον ἰδιόμορφον ἐκδήλωσιν, οὖσαν ἀποκύημα ἰδίας καταστάσεως, δημιουργουμένης ἀπὸ ἀναλογοῦν εἰς ποιὸν ἢ ποσὸν ἐντάσεως αἰσθητικὸν ἐρεθισμόν. Εἰς τὸ αὐτὸ τῆς συνειδήσεως περιβάλλον ὑφίστανται ἐν ὑποστάσει ἐνεργῷ αἱ πληθύες τῶν ἐννοιῶν τῶν συμφυῶν μὲ πᾶσαν ψυχικὴν ὕπαρξιν, τῶν χαρακτηριζουσῶν κυρίως αὐτὸ τὸ συνειδητὸν συναισθηματικοῦ τινος ὄντος.
Διὰ τὴν παραγωγὴν ὅθεν συναισθήματός τινος μία ἀλληλουχίας ἐργασία ὑποσυνείδητος λαμβάνει χώραν, εἷς συνδυασμὸς μυστηριώδους συνειρμοῦ λειτουργιῶν, μία ἑτερομερὴς διαδοχὴ συνδεομένων δράσεων, μία ἀθροιστική τέλος παραγωγικῶν αἰτίων καὶ παραγώγων ἐργασία, ἔχουσα ὡς ἀποδοτικὸν ἄθροισμα τὴν ἑνιαίαν ὁλομέλειαν, τὸ συναίσθημα καὶ τὸν ἐκφαντικὸν αὐτοῦ τρόπον τὴν ἐκδήλωσιν.
Πᾶς ἐρεθισμὸς προκαλεῖ τὸ αἴσθημα, ὅπερ ἐρχόμενον εἰς τὴν συνείδησιν καὶ προσκροῦον ἐπὶ τῆς ἀντιστοίχου ἐννοίας ἕλκει καὶ ἀπωθεῖ ἀναλόγους ὑπαρχούσας καταστάσεις καὶ οὕτω κινοῦν κατ’ ἴδιον τρόπον τὰ ἡρεμοῦντα ψυχικὰ στοιχεῖα, δημιουργεῖ ἰδίαν κατάστασιν, ἥτις χρησιμεύει ὡς τὸ κριτήριον τὸ ἐπιτρέπον ἢ ἐπιβάλλον τὴν δημιουργίαν τοιούτου ἢ τοιούτου συναισθήματος. Ἡ κατάστασις αὕτη, ρυθμίζουσα τὰ ὀργανικὰ ὑλικὰ συνέχοντα κατ’ ἴδιον τρόπον, ἐξασκεῖ ἀνάλογον ἐπίδρασιν ἐπὶ τούτων, ἐχομένη τῶν φυσικῶν νόμων, οὓς πρὸς τοιαύτην δρᾶσιν ἢ ἀδράνειαν παρωθεῖ.
Ἡ συνοχὴ αὕτη, ἡ παρατηρουμένη εἰς τὴν συνυπαρξίαν τοῦ συναισθηματικοῦ ὅλου καὶ τοῦ ὑλικοῦ ὑπάρχοντος, εἶναι καὶ ἡ σχέσις ἡ ὁρίζουσα τὸ οὐδέτερον πεδίον τῆς ψυχῆς, ἐνῷ ἰσοσθενεῖς λαμβάνουσι χώραν τῶν τε ψυχικῶν ἢ πνευματικῶν νόμων αἱ δράσεις καὶ τῶν νόμων τῆς ὕλης. Οὕτω δὲ τῶν μὲν ἢ δὲ νόμων ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ ἐπικράτησις συνεπάγεται καὶ ἀντίστοιχον κυριαρχίαν τοῦ ψυχικοῦ μέρους, ἄρα καὶ τοῦ πνευματικοῦ ἐπὶ τῆς ὕλης, ἡ κυριαρχία ταύτης ἐπὶ τῶν πρώτων. Ἐν τῇ οὐδετέρᾳ δὲ ταύτῃ ψυχικῇ χώρᾳ, κανονίζεται ἐκ τῆς ἰσχύος του, παντὸς ἐρεθισμοῦ ἡ δημιουργικὴ συναισθηματικὴ ἱκανότης, ὁρίζουσα τὴν ἔντασιν, τὸ ποιὸν καὶ τὸν χρόνον δράσεως καὶ κυριαρχίας τοῦ δημιουργουμένου συναισθήματος ἐπὶ τοῦ ὅλου συνειδητοῦ, ἐπὶ τοῦ ψυχικοῦ κόσμου, ἐπὶ τοῦ κόσμου τῶν συναισθημάτων.
Εἰς τὴν ποικιλομόρφου ἐντάσεως ἐρεθιστικὴν δρᾶσιν καὶ αἰσθητικὴν διάρκειαν ὀφείλεται καὶ ἡ διάφορος ποσοτικὴ ἐπενέργεια συναισθήματός τινος ἐπὶ ἀναλογικῶς ἰσοβαροῦντος ἐν ἰσχύϊ νόμου τῆς ὕλης, καὶ ἐνέργεια καὶ ἐπίδρασις ἐπὶ τοῦ ὅλου ὑλικοῦ συνέχοντος, πάσχοντος ὡρισμένην διαρρύθμισιν τῶν ὑλικῶν του στοιχείων καὶ ἐκδηλοῦντος ταύτην ἰδιομόρφως. Οὕτω πᾶσα ἐκδήλωσις ψυχικῆς τινος καταστάσεως, διὰ τοῦ πεδίου τούτου τῆς συνοχῆς μετὰ τῶν δρώντων εἰς τὸ ὑλικὸν μέρος νόμων, ἐκφαίνεται διὰ μηχανικῆς ὀργανικῆς ἀλλοιώσεως, παρουσιαζούσης ἴδια φαινόμενα καὶ ἀποδιδούσης ἴδιον ἑκάστοτε προϊόν.
Ἐπειδὴ ὅμως αἱ λειτουργικαὶ ἀλλοιώσεις καὶ αἱ τῶν διαφόρων νόμων δράσεις ὀφείλονται εἰς αἴτια τῆς δεσποζούσης τριμορφίας, διὰ τοῦτο καὶ αἱ ψυχικαὶ ἐκδηλώσεις ἀνάγονται, ὡς ἐκ τοῦ δρῶντος παραγωγικοῦ ψυχικοῦ αἰτίου, εἰς μίαν τῶν τῆς τριμορφίας τῶν παραγομένων συναισθημάτων κατηγορίαν, ὁπότε ἡ δημιουργουμένη ψυχικὴ κατάστασις παρουσιάζεται εἴτε κυβερνωμένη ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ Καλοῦ, εἴτε ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ Κακοῦ, εἴτε ἀπὸ τὸν νόμον τὸν διήκοντα τὸν κόσμον τῆς ἰσορροπίας τούτων.
Ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, μία καὶ ἡ αὐτὴ τῆς ὕλης ἔκφανσις ἀνάγεται ἔστιν ὅτε εἰς δύο ἀσθενῆ, πλὴν ἐν ἀντιποδίᾳ εὑρισκόμενα συναισθήματα, εἰς ἀντιθέτους ἐκδηλώσεις τῆς ψυχῆς. Τῆς ἀντιθέσεως δύο ἀντιμορφίας αἰτίων, μία καὶ ἡ αὐτὴ δρᾶσις, μία καὶ ἡ αὐτὴ πάντοτε ἐπὶ τῆς ὕλης ἐκδήλωσις. Πλήν, μία τῶν ἀντιθέτων ἡ ἀρχὴ καὶ μετὰ τὴν διχοτόμον ἐνέργειαν αὐτῶν, μία ἡ συμβολὴ καὶ ἡ κατάληξις. Μία πάντοτε ἡ ἀφετηρία εἰς τὴν τριχῶς δρῶσαν αἰτιατὴν φύσιν.
Ἀλλ’ ἐκ τῆς μιᾶς ταύτης καὶ κοινῆς τῶν αἰτίων ἀφετηρίας, ἥτις ἐν τῇ Ἀπείρῳ ὑπάρξει της μίαν σκοπιμότητα ἐπιδιώκει διὰ τῆς ἐκ τοῦ νόμου τοῦ Καλοῦ καὶ τοῦ Κακοῦ περὶ τὸν νόμον τῆς ἰσορροπίας τούτων ἀνελικτικῆς προοδευτικῆς κλίμακος, ἥτις διὰ τῶν μεταπτώσεων ἀπὸ τοῦ καλοῦ εἰς τὸ κακόν, ἐπιτυγχάνει τὴν Ἄπειρον ἄνοδόν της. Ἐκ τῆς ἀφετηρίας ταύτης τῆς κοινῆς τῆς ὁριζούσης παντὸς ὑπάρχοντος τὸ «Εἶναι», τρεῖς κόσμοι διάφοροι, μὲ ἰσαρίθμους συναισθημάτων συνειρμούς, ἄρχονται διήκοντες πᾶσαν φύσιν ἐν τῇ ὑπάρξει της καὶ τῇ δράσει αὐτῆς. Καὶ οὕτω ὑπὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πάντοτε προβάλλουσιν μὲ τριῶν μορφῶν ἀντίστοιχα συναισθήματα.
Τὰ συναισθήματα τὰ ἀναγόμενα εἰς σκόπιμον τριῶν αἰτίων μορφὰς τῶν ἑκατέρων νόμων τὰς ἐνεργείας ὡρισμένης μορφῆς, ἔχουσι καὶ ἰδίας πάντοτε ἐκδηλώσεις, χαρακτηριζούσας σαφῶς μιᾶς μορφῆς αἴτιον, ἐκ τοῦ νόμου τοῦ Καλοῦ ἢ τοῦ Κακοῦ ἀπορρέον. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῶν ἐκδηλώσεων τῶν συναισθημάτων, τῶν εἰς τὸν κόσμον τῶν νόμων τῆς ἐν τῇ τριμορφίᾳ παρουσιαζομένης ἰσορροπίας τῶν δύο δεσποζόντων νόμων τοῦ Καλοῦ καὶ τοῦ Κακοῦ, ὀφείλει τις νὰ ζητήσῃ τὸ δρῶν αἴτιον καὶ τὸν προκληθέντα ἐρεθισμόν. Καθ’ ὅτι, αἴτιον προερχόμενον ἀπὸ τὸ Καλὸν δημιουργεῖ συναίσθημά τι μὲ ὡρισμένην ἐκδήλωσιν, ἐνῷ ἅμα ἕτερον αἴτιον ἐν ἀντιποδίᾳ εὑρισκόμενον πρὸς τὸ πρῶτον καὶ ἰσοσθενές, ἥτοι ἀπορρέον ἐκ τοῦ Κακοῦ, δημιουργεῖ ἀντίθετον συναίσθημα, ἔχον ὅμως ἐκδήλωσιν ἀκριβῶς τὴν πρώτην.
Εἰς τὴν χορείαν τῶν συναισθημάτων τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ἀνήκει καὶ ὁ Στεναγμός. Ὁ Στεναγμὸς ἐκδήλωσις διμορφίας τῶν παραγωγικῶν αἰτίων. Ὡς ἐκδήλωσις χαρακτηρίζει τὸ ἀνεκπλήρωτον δρώσης σκοπιμότητός τινος. Πόσον ὅμως, παρὰ τὸ ἑτερογενὲς τῶν αἰτίων τῶν προκαλούντων αὐτόν, πόσον εἶναι ἀνακούφισις ἐν τῇ ἐπιτυχίᾳ τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἡ καταγωγὴ αὐτοῦ ὑψίστη. Ἡ Μελαγχολία εἶναι ἡ μήτηρ αὐτοῦ, ἡ δ’ Ἀπόγνωσις ἡ τροφὸς αὐτοῦ. Αἱ θεραπαινίδες αὐτοῦ ἀλλογενεῖς, μὲ ἀντιθέτους σκοπιμότητας καὶ ἐνεργείας. Καὶ οὕτω, ἐντεῦθεν μὲν ἀκολουθεῖ σειρὰ ἐκ τῶν θεραπαινίδων τῶν ἐχουσῶν τὴν τοῦ καλοῦ σύνδεσιν, ἐκεῖθεν δὲ σειρὰ μὲ τὰς ἐχούσας ἐκ τοῦ κακοῦ προέλευσιν.
Ὁ ἀνεκπλήρωτος πόθος, ὁ ἀτυχὴς ἔρως, ἡ ἀγάπη, ἡ ἐλπίς, ἡ προσβληθεῖσα τιμὴ ἢ ὑπόληψις, τὸ σβυσθὲν ὄνειρον, ἡ ἀποδοθεῖσα δικαιοσύνη, ἡ μεταμέλεια, ἡ ἀνάμνησις γλυκέος παρελθόντος, ἡ ἀνάμνησις ἀπωλεσθείσης εὐτυχίας, ἡ ἱερὴ μελαγχολία, ἡ ἀπελπισία, ἡ ἀπόγνωσις, ἡ ψυχικὴ ὀδύνη καὶ τόσαι ἄλλαι ὑψηλαὶ ἐκδηλώσεις τῆς ψυχῆς, τάσσονται ὡς αἱ τοῦ καλοῦ θεράπαιναι τοῦ Στεναγμοῦ ἐντεῦθεν, ἐνῶ ἐκεῖθεν προβάλλει ὑπερήφανος πλὴν ἀπαισία ἡ ἐκδίκησις, τὸ μῖσος, ἡ ἐπὶ κακῷ ἀγανάκτησις, ἡ ὀργή, ἡ κακεντρέχεια, ὁ ζωώδης πόθος, ἡ ἐλπὶς ἐκπληρώσεως βδελυρᾶς ἐπιθυμίας, ἡ ψυχικὴ λύσσα, καὶ τόσαι ἕτεραι ἐκδηλώσεις χαρακτηρίζουσαι ἐπὶ πνευματικότητός τινος ὑλικὴν κυριαρχίαν, ζωώδη ἐπικράτησιν.
Ὁ Στεναγμὸς εἶναι προϊὸν ἀγρίας πάλης ψυχικῆς. Εἶναι ἐκδήλωσις χαρακτηρίζουσα σάλον ψυχικόν. Εἶναι ὅμως καὶ βάλσαμον, θεραπεῦον ψυχικὰς πληγὰς καὶ παυσίπονον φάρμακον κατὰ τῶν ψυχικῶν ἀλγηδόνων. Διττὴ ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ. Ἐδῶ μὲν ἀνακουφίζει τρικυμιῶσαν καὶ πονοῦσαν ψυχήν, ἐκεῖ δὲ διὰ τῆς συχνότητός του προκαλεῖ τὸν μαρασμόν, τὸν θάνατον, τὸν ὁποῖον ὅμως περιβάλλει μὲ ποιάν τινα χλαμύδα ἀνακουφίσεως.
Ἀκολουθεῖται συνήθως ἀπὸ τὸ δάκρυ, τὸ ψυχικὸν τοῦτο καθαρτήριον λουτρόν, καὶ ἐναγκαλίζεται διὰ τούτου τὴν ἀνακούφισιν, τὴν ἐλπίδα. Κοιμᾶται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τοὺς κόλπους τῆς μητρός του μελαγχολίας καὶ γαλουχεῖται μετὰ φροντίδος ἀπὸ τὴν πρασινοενδεδυμένην ἐλπίδα ἢ τὴν μελανειμονοῦσαν ἀπελπισίαν. Περιοδεύει συνήθως εἰς τοὺς ξηροὺς κάμπους καὶ τοὺς βραχώδεις αἰγιαλοὺς τῆς δυστυχίας καὶ ὀχεῖται ἐπὶ τῶν μελανῶν νεφῶν τῆς ἀπογνώσεως. Κατέρχεται εἰς τὰ ἐρεβώδη τάρταρα μὲ τοὺς ἐκβράζοντας φρικτοὺς κρατῆρας τῶν ἡφαιστείων τῆς ἐκδικήσεως καὶ διατρέχει ἐλαφρὸς τὰς ἐπικρατείας τῶν μυκωμένων θυελλῶν τῆς ὀργῆς.
Πλὴν συνοδεύει τὸν μυροβόλον ζέφυρον τῆς ψυχικῆς ἀγαλλιάσεως καὶ ὡς δροσερὰ αὔρα ἀκολουθεῖ τὴν ἐκπληρωθεῖσαν ἐλπίδα. Κατευνάζει τὸν ψυχικὸν κλύδωνα, ἐνισχύει τὴν κρίσιν καὶ μεταπλάττει τὴν σκέψιν. Ἀκολουθεῖ πιστῶς πᾶσαν συναισθανομένην ὕπαρξιν καὶ τοῦτο διότι μετ’ αὐτῆς καὶ ἐν αὐτῇ ἐσαεὶ ὑπάρχει τὸ ἀνεκπλήρωτον. Εἶναι τὸ μόνον ἀναφαίρετον ψυχικὸν στόλισμα, καθ’ ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν λύπην καὶ τὴν χαρὰν ἀκολουθεῖ. Ἡ αἰθεριώδης πνοή του ριπίζει συνεχῶς τὴν μαρτυρικὴν ψυχὴν καὶ τὴν ψυχικὴν κόλασιν. Ἐκφράζεται διὰ τούτου ἡ πνευματικὴ ὑπερύψωσις καὶ ἡ αἰσχίστη ταπείνωσις. Ἑρμηνεύει τὸ σκοτεινὸν τοῦ Ἀγνώστου καὶ τὸ σβεσθὲν ὅλον τῆς Λήθης. Πλὴν πάντοτε ἀνακουφίζει, θεραπεύει, πραΰνει.
Νῦν μὲν ὡς πιστὸς ἀκόλουθος ἐναγκαλίζεται τὴν αἰσθανομένην καὶ συναισθηματικὴν φύσιν, νῦν δὲ ἐρωτοτροπεῖ καὶ παρεισφρύει εἰς τὴν ἄψυχον. Ἐξέρχεται καὶ ἁπλοῦται ὡς δροσίζουσα αὔρα τὰς ἑσπέρας καί τὰς πρωΐας τοῦ θέρους ἢ τῆς ἀνοίξεως. Ἐναγκαλίζεται τὴν παρθένον φύσιν, ἵνα τὸν χειμῶνα, ὡς ἄγριος βορρᾶς ραπίσῃ τὰς ὠχρὰς ἢ παλλεύκους παρειάς της μὲ τὴν βαρύηχον ἀπειλὴν τῆς ἐπὶ τῶν τρεμώντων σπηλαίων ἢ βράχων της. Ἡ φύσις στενάζει διότι μελαγχολεῖ. Ἀλλ’ ἐκτείνει ἔτι μᾶλλον τὴν ἐπικράτειαν αὐτοῦ. Ὑποδουλώνει τὸν γονέα, κυριεύει τὸν ἐρῶντα, ἀνακουφίζει τὸν προσευχόμενον καὶ δωρεῖται τὴν συγχώρεσιν.
Τρέχει ἔτι μᾶλλον. Περιβάλλει αὐτὸ τὸ Ἄπειρον, αὐτὴν τὴν Θεότητα. Χύνει θερμὰ δάκρυα καὶ στενάζει εἰς τὴν Γεσθημανῆ ὁ Θεάνθρωπος. Στενάζει ἡ Γῆ ἐπὶ τῇ Σταυρώσει Του. Στενάζουσαι ρήγνυνται αἱ πέτραι καὶ ὁ Ἅδης στενάζων ἐκβράζει τοὺς πρὸ αἰώνων νεκρούς του. Στενάζει ὁ ἄσωτος, στενάζει ὁ μάρτυς. Στενάζει ὁ κακουργήσας μεταμεληθεὶς καὶ ὁ ἐκτραπείς τοῦ προορισμοῦ του. Στεναγμὸν ἐκβάλλει ὁ πεσὼν τίμιος ἥρως, στεναγμὸν ἀφήνει ἡ μελαγχολοῦσα καλλιπάρειος νύμφη. Στενάζει ἡ Ζωή, ἡ Φύσις ὁλόκληρος. Τὸ Πᾶν στενάζει καὶ διὰ τοῦ ἀναστεναγμοῦ ἀνακουφίζεται.
Στεναγμέ, μὲ Θεῖα ἐλατήρια γενοῦ ἐν ἡμῖν καὶ ἐκδηλοῦ ὅταν λησμοσύνη τοῦ προορισμοῦ μας μᾶς καταλαμβάνῃ, καὶ ὅταν μᾶς στολίζουν πράξεις ταπειναί. Γενοῦ ὅταν ζητῶμεν τὸ Ἄγνωστον. Στόλισον ἡμᾶς ὅταν μελαγχολῶμεν διὰ τὸ ἄθλιον παρελθόν μας. Ράπισον ὡς μαινόμενος βορρᾶς τῶν ζωωδῶν ἡμῶν ἐνστίκτων τὰς βραχώδεις ἀκτὰς καὶ τάρασσον, ὡς ἄλλος Ποσειδῶν, τὸν ψυχικὸν ἡμῶν ὠκεανὸν ἐν τῇ περιόδῳ τῆς πορώσεως ἡμῶν.
Πλὴν μὴ γεννηθεὶς ὡς ὀφιοπλόκαμος δυσειδὴς Ἐριννύς, εἰς ὀργίλας ψυχικὰς ἡμῶν ἐπικρατείας, μὴν παρουσιασθῇς ὑπὸ τὴν μορφὴν ἀπαισίας ἐκδικητικῆς Μαινάδος. Μὴν στολίσῃς χαιρέκακον ἡμῶν μορφήν. Ἐρχὸμενος μὲ τὸν ἀδελφόν σου, τὸ θεῖον δάκρυ, φώτισον ὡς Θεία Φλὸξ τὰ ψυχικά μου σκότη καὶ ἄφες νὰ κυλίσῃ τὸ θεῖον δάκρυ, ὡς καθαρτήριον λουτρὸν εἰς ἁμαρτησάσης ψυχῆς τὰς παρειὰς ἐν ὥρᾳ προσευχῆς.
Ἡ ἀνακουφιστικὴ αὔρα ἂς μᾶς φέρῃ πάντοτε τὴν θείαν ἐλπίδα τῆς ἐξιλεώσεως ἡμῶν καὶ τῆς ταχείας ἀνόδου τῆς πνευματικῆς ἡμῶν ὀντότητος, εἰς τὰ ἀπροσπέλαστα ὕψη τοῦ Πέραν, ἔνθα σὺ βασιλεύεις καὶ ἐκδηλοῦται μόνον ὡς ἄγγελος παραινῶν πρὸς ἀνοδον.
Στεναγμέ, σύντροφε ἡμῶν, σύντροφε τοῦ Παντός. Στολισμὸς τοῦ Θείου…
